خانه / ایرانگردی / زنجان / کارخانه کبریت زنجان (موزه صنعت)

کارخانه کبریت زنجان (موزه صنعت)

تاریخچه ساخت کارخانه کبریت زنجان

کارخانه کبریت سازی زنجان مربوط به دوران پهلوی اول بنا گردیده و تا سال ۱۳۵۷ قبل از انتقال به محل جدید، مورد بهره‌برداری بوده‌است. این مکان یکی از اماکن دیدنی زنجان محسوب می شود. به عنوان موزه صنعت استفاده می شود. این مکان در شهر زنجان، خیابان صفا، نرسیده به بلوار چمران(کوچمشکی) واقع شده است. مردم زنجان با این کارخانه روزگار گذرانده و بسیاری از اهالی زنجان در آن برای نخستین بار مشغول به کار شده‌اند. و خاطرات ریز و درشت اهالی کوچمشکی و صفای زنجان از این کارخانه هنوز در ذهن‌ها باقی و ماندگار است. سوتی که در آن زمان در کارخانه کبریت وجود داشت  سه بار در روز نواخته می شد. که یک بار برای بیدار شدن مردم , یک بار برای خبر دادن نزدیکی وقت کار و بار آخر برای نزدیکی وقت تعطیلی کار بود . در این روزها  عده زیادی از زنجانی‌ها این بنای عظیم را تنها تماشا می‌کنند. و گاهی نیز افراد میانسال و سالخورده خاطراتی از آن نقل می‌کنند.

کارخانه کبریت زنجان
کارخانه کبریت زنجان

سازنده کارخانه کبریت زنجان

 در آن زمان بزرگان شهر و صاحبان امکانات هم بیشتر بازاری و تاجر و یا ملاک بودند. و با اینکه می‌خواستند گامهای بزرگتری در تجارت و تولید بردارند ولی کمتر در شراکت همت به خرج می‌دادند. تا اینکه یکی دو نفر از زنجانی‌ها که با تبریز و تجار تبریزی در ارتباط بودند. از یک سرمایه‌گذار تبریزی بنام شالچی برای تأسیس کارخانه کبریت که محصول آن در آن روزگار مورد نیاز اهالی و مردم ولایت‌خمسه (زنجان) بود دعوت به عمل آوردند. گفتنی است اهالی آذربایجان به‌خصوص شهر تبریز از قدیم‌الایام الفت خاصی با اهالی زنجان داشته و رفت و آمد آنها به زنجان و همینطور زنجانی‌ها به تبریز و مبادلات تجاری و اقتصادی همیشه موجب تحکیم آشنایی بین زنجانی‌ها و تبریزی‌ها شده است.

کارخانه کبریت زنجان را می‌توان اولین واحد صنعتی استان زنجان بعد از کارخانه برق به حساب آورد . یکی از زنجانی‌های ساکن تبریز که او هم یکی از تجار بزرگ بوده به نام «حاج امین زنجانی» پل معروف امین را در تبریز احداث و وقف عام نموده است. و مرحوم شالچی هم از تبریزی‌هایی است که در زنجان این کارخانه را بنیان گذاشت. خانه وی در خیابان امام در کوچه‌ای به نام وی «کوچه شالچی» قرار داشت که در سال‌های ۵۵-۵۴ دانشکده کشاورزی زنجان (دانشگاه زنجان فعلی) را در آن خانه تأسیس کردند.

آقای کوچمشکی موسس کارخانه کبریت زنجان
آقای کوچمشکی موسس کارخانه کبریت زنجان

این اثر به شماره ثبت ۷۴۱۲ در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با  ‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. دارای سردری بسیار زیبا که در دی سال ۱۳۹۰ تخریب نسبی گردید  ولی مجدد با حفظ طرح کهن خود تجدید بنا نمود.

نمای سر درب کارخانه کبریت قبل از بازسازی
نمای سر درب کارخانه کبریت قبل از بازسازی

مشخصات کلی کارخانه کبریت زنجان

این ساختمان به دلیل قرار گرفتن در بافت کهن زنجان و دودکش آجری منحصر به فرد و دستگاه‌های قدیمی موجودبه عنوان موزه صنعتی زنجان تبدیل گردیده است، و درب کارخانه کبریت زنجان که ریشه در تاریخ مردم زنجان دارد پس از سال‌ها بسته بودن به روی شهروندان باز شد .
 این بنا از دروازه ورودی، حیاط و فضای داخلی تشکیل شده است. دروازه ورودی که مشرف به خیابان کارگر است، مانند شکل خورشید و شیراحداث شده‌است و فضای داخل متشکل از  قسمت‌های مختلف مراحل تولید کبریت می‌باشد.

  • نماد ساخته شده کارخانه کبریت زنجان
    نماد ساخته شده کارخانه کبریت زنجان
  • حیاط کارخانه کبریت زنجان و نمایی از دودکش این کارخانه
    حیاط کارخانه کبریت زنجان و نمایی از دودکش این کارخانه
  • نمایی از کارخانه کبریت زنجان در شب
    نمایی از کارخانه کبریت زنجان در شب
  • حیاط کارخانه کبریت زنجان
    حیاط کارخانه کبریت زنجان

بنای کارخانه با به صورت مربع مستطیل به ابعاد  طول ۴۰/۲۵و عرض ۲۱/۶۳ در فضای  برزگی واقع شده است .. از لحاظ معماری با توجه به نوع کارخانه متشکل ا از خطوط تولید کبریت سازی که دارای فضا ی سالن تولید، انبار مواد اولیه، انبارهای تولیدات و گرمخانه است.

  • کارخانه کبریت زنجان
    کارخانه کبریت زنجان
  • کارخانه کبریت زنجان
    کارخانه کبریت زنجان

موزه صنعت ونمایشگاههای برگزار شده در مجموعه کارخانه کبریت زنجان

این مجموعه به خاطر صنعتی بودن ، دارای تزیینات نبوده ولی لازم به توضیح است که ذکر شود که نمای غربی ساختمان  با پنجره‌های هلالی و سیمان کاری رنگین، نمای زیبایی را نمایان کرده است.

این بنا به دلیل واقع شدن در بافت قدیمی زنجان، میل آجری که در شهر زنجان منحصر بفرد می‌باشد و همچنین بعلت وجود دستگاه‌های قدیمی در محل می‌تواند به عنوان یک موزه صنعتی کاربرد داشته باشد.

  • دستگاههای موجود در موزه صنعتی کارخانه کبریت زنجان
    دستگاههای موجود در موزه صنعتی کارخانه کبریت زنجان
  • دستگاههای موجود در موزه صنعتی کارخانه کبریت زنجاندستگاههای موجود در موزه صنعتی کارخانه کبریت زنجان
    دستگاههای موجود در موزه صنعتی کارخانه کبریت زنجان

در سال‌های اخیر، اتاق بازرگانی با نظارت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان اقدام به مرمت بنا نموده است ولی دیوارهای محوطه این کارخانه در طی سالیان گذشته توسط شهرداری تخریب و محوطه کارخانه تبدیل به پارک گردیده است.

  • نمایشگاه صنایع دستی در کارخانه کبریت
    نمایشگاه صنایع دستی در کارخانه کبریت
  • نمایشگاه «جابربن حیان» در کارخانه کبریت رنجان
    نمایشگاه «جابربن حیان» در کارخانه کبریت رنجان
  • نمایشگاه زنجان قدیم ماکت بناهای تاریخی و فرهنگی زنجان واقع در کارخانه کبریت زنجان
    نمایشگاه زنجان قدیم ماکت بناهای تاریخی و فرهنگی زنجان واقع در کارخانه کبریت زنجان

مالک این بنا در حال حاضر پس از تسویه کلیه بدهیهای این کارخانه وراث آقای شالچی (کوچمشکی) می‌باشند. در این روز هنرمندان پیشکسوت در رشته های مختلف با برپایی غرفه اقدام به عرضه فعالیت های خود برای عموم کردند. کاربری این مجموعه برای انجام فعالیت ها و اجرای برنامه های فرهنگی در نظر گرفته شده, از این پس سوت کارخانه کبریت در مناسبتهای مختلف مناسبتی نواخته خواهد شد.

سخنی با خواننده عزیز:

 امیدواریم مطالب مندرج شده در این پست برای شما مفید واقع شده باشد. هرچند که در دنیای مجازی نمی توان حس و حال بازدید واقعی را ایجاد کرد.

در پایان از شما خواننده عزیز خواهشمندیم اگر در مورد این پست و یا سایر مطالب سایت اطلاعات تکمیلی اعم از عکس یا فیلم یا اطلاعات جدید به صورت متنی و … دارید لطفا با گروه هورا تور در میان بگذارید تا بتوانیم اطلاعات جامع تری در اختیار خوانندگان گرامی قرار دهیم. از اینکه سایت هورا تور را انتخاب کردید ممنون هستیم.

ایمیل :

horatour.info(at)gmail.com

تلگرام :

۰۹۳۸۳۸۹۴۳۳۲

گردآوری اطلاعات: سایت هوراتورwww.horatour.ir  

منابع :

ویکیپدیا

zanjantourism.blog.ir
dana.ir

farsnews.com

irna.ir

مطلب پیشنهادی

کاروانسرای حاج فرج عباسیون در بازار زنجان

سرای حاج فرج عباسیون واقع در بازار بزرگ زنجان

به شهر زنجان خوش آمدید. سرای حاج فرج عباسیون در بازار بزرگ زنجان. و در قسمت بازار بالا قرار گرفته است. این سرا در شرق سرای تیرچی لر و در روبروی امامزاده سید ابراهبم در خیابان توحید واقع شده است. دالان ورودی این سرا در وسط ضلع شمالی بنا به خیابان توحید باز می شود. همچنین مانند سراهای همجوار در ضلع جنوبی دارای ورودی بوده.، که دسترسی محلی به سرا را فراهم می آورده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.